سبد خرید شما خالی است 
دیابت نوع دو چیست؟
دیابت نوع دو یک بیماری مزمن و متابولیک است که زمانی رخ میدهد که بدن نمیتواند از انسولین بهدرستی استفاده کند یا قادر نیست مقدار کافی از این هورمون را تولید کند تا قند خون در محدوده طبیعی بماند. در گذشته از این عارضه با عنوان «دیابت بزرگسالان» یاد میشد، زیرا بیشتر در افراد میانسال و مسن بروز میکرد؛ اما امروزه به دلیل افزایش چاقی و تغییر سبک زندگی در میان کودکان و جوانان، شیوع آن در سنین پایینتر نیز بیشتر شده است.
در این بیماری، دو مشکل اصلی به طور همزمان رخ میدهد: از یک طرف، سلولهای عضلانی، چربی و کبد نسبت به انسولین مقاومت نشان میدهند و بهدرستی به آن پاسخ نمیدهند (مقاومت به انسولین)؛ در نتیجه قند کمتری جذب سلولها میشود. از طرف دیگر، لوزالمعده (پانکراس) نمیتواند انسولین کافی برای غلبه بر این مقاومت تولید کند. انباشته شدن قند در خون به مرور زمان میتواند به اعضای حیاتی بدن مثل قلب، کلیهها، اعصاب و چشمها آسیب جدی برساند.
علائم و نشانههای دیابت نوع دو
بر خلاف دیابت نوع یک که علائم آن به طور ناگهانی بروز میکند، علائم دیابت نوع دو بسیار آرام و طی ماهها یا سالها شکل میگیرد. حتی بسیاری از افراد ممکن است سالها به این بیماری مبتلا باشند اما به دلیل خفیف بودن یا پنهان بودن نشانهها، از آن بیخبر بمانند.
شایعترین علائم هشداردهنده شامل موارد زیر است:
- تشنگی شدید و غیرعادی: احساس نیاز مداوم به نوشیدن آب و مایعات.
- تکرر ادرار: نیاز مکرر به دفع ادرار، به خصوص در طول شب.
- گرسنگی مداوم: احساس گریبانگیر گرسنگی حتی پس از خوردن غذا، زیرا سلولها به دلیل عدم دریافت قند کافی انرژی ندارند.
- کاهش وزن ناخواسته: با اینکه این علامت در نوع یک رایجتر است، اما در نوع دو نیز گاهی بدون تلاش برای لاغری رخ میدهد.
- خستگی و بیحالی مفرط: احساس ضعف مداوم و کمبود انرژی عمومی در بدن.
- تار شدن بینایی: تاثیر نوسانات قند خون بر مایعات چشم و کاهش وضوح دید.
- دیر خوب شدن زخمها و بریدگیها: کند بودن روند ترمیم پوست و مستعد بودن در برابر عفونتهای مکرر.
- گزگز و بیحسی: احساس بیحسی، گزگز یا سوزش در دستها و پاها.
- تغییرات پوستی: تیرهتر شدن پوست در برخی نواحی بدن، بهویژه در قسمت پشت گردن یا زیر بغل (آکانتوز نیگریکانس).
علل و عوامل خطر ابتلا به دیابت نوع دو
علت اصلی دیابت نوع دو ترکیبی از عوامل ژنتیکی و سبک زندگی است که به مقاومت به انسولین و نقص در ترشح آن منجر میشود. با این حال، برخی عوامل خطر احتمال ابتلا به این بیماری را به شکل قابل توجهی افزایش میدهند:
- اضافه وزن و چاقی: داشتن وزن بالا یا چربی بیش از حد بدن (بهویژه تجمع چربی در ناحیه شکم و دور کمر) یکی از محرکهای اصلی مقاومت به انسولین است.
- کمتحکی و نداشتن فعالیت بدنی: هرچه سبک زندگی کمتحرکتر باشد، خطر ابتلا به دیابت بیشتر میشود؛ چرا که ورزش و تحرک کمک میکند وزن کنترل شده و سلولها بهتر از انسولین استفاده کنند.
- سابقه خانوادگی و ژنتیک: داشتن پدر، مادر یا خواهر و برادر مبتلا به دیابت نوع دو، ریسک ابتلا به این بیماری را بالا میبرد.
- سن بالا: خطر بروز دیابت نوع دو با افزایش سن (بهویژه پس از ۳۵ سالگی) بیشتر میشود، هرچند امروزه در نوجوانان و جوانان نیز دیده میشود.
- پیشدیابت: افرادی که قند خون ناشتای بالاتری از حد طبیعی دارند اما شرایطشان هنوز به مرحله دیابت نرسیده (پیشدیابت)، در معرض خطر جدی تبدیل آن به دیابت نوع دو هستند.
- سایر عوامل: سابقه دیابت بارداری، به دنیا آوردن نوزاد با وزن بیش از ۴ کیلوگرم، ابتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) و برخی نژادها و اقوام خاص نیز در افزایش احتمال ابتلا نقش دارند.
روشهای تشخیص و آزمایشهای دیابت نوع دو
پزشکان برای تشخیص قطعی دیابت نوع دو و پیشدیابت از آزمایشهای خون استاندارد استفاده میکنند. از آنجا که این بیماری ممکن است سالها بدون علامت پیشرفت کند، انجام بهموقع این آزمایشها برای افراد در معرض خطر بسیار حیاتی است. مهمترین روشهای تشخیصی عبارتند از:
- آزمایش هموگلوبین ایوانسی (A1C): این آزمایش میانگین قند خون فرد را در دو تا سه ماه گذشته نشان میدهد. نتیجهی معادل ۶.۵ درصد یا بالاتر در دو آزمایش جداگانه، نشاندهندهی ابتلا به دیابت است. اعداد بین ۵.۷ تا ۶.۴ درصد نیز بیانگر وضعیت پیشدیابت هستند.
- آزمایش قند خون ناشتا: میزان قند خون پس از حداقل ۸ ساعت ناشتا بودن اندازه گرفته میشود. قند خون ناشتای ۱۲۶ میلیگرم بر دسیلیتر یا بالاتر در دو تست مجزا، دیابت را تأیید میکند.
- آزمایش تحمل گلوکز خوراکی: این تست پس از نوشیدن یک محلول قندی خاص و اندازهگیری قند خون پس از گذشت دو ساعت انجام میشود.
- آزمایش قند خون تصادفی: اگر قند خون در هر زمانی از روز بالای ۲۰۰ میلیگرم بر دسیلیتر باشد و با علائم کلاسیک دیابت همراه شود، پزشک به بیماری مشکوک خواهد شد.
روشهای درمان و مدیریت دیابت نوع دو
مدیریت و کنترل دیابت نوع دو فرآیندی جامع است که با هدف حفظ قند خون در محدوده طبیعی و پیشگیری از عوارض جانبی انجام میشود. پایههای اصلی درمان شامل موارد زیر است:
- تغییرات بنیادین در سبک زندگی: اصلاح رژیم غذایی (تمرکز بر فیبر بالا، سبزیجات، میوهها و غلات کامل و کاهش قندها و چربیهای ناسالم) و افزایش فعالیت بدنی (حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش هوازی در هفته) نقش کلیدی در بهبود حساسیت سلولها به انسولین دارد.
- کاهش وزن: کاهش مقدار کمی از وزن اضافهی بدن (حتی ۷ تا ۱۰ درصد از وزن کل) تاثیر چشمگیری در کنترل قند خون دارد.
- دارودرمانی خوراکی و تزریقی: اگر تغییر سبک زندگی بهتنهایی برای کنترل قند کافی نباشد، پزشک داروهایی مانند متفورمین و سایر داروهای کاهنده قند خون را تجویز میکند. در برخی موارد نیز ممکن است نیاز به شروع انسولیندرمانی یا داروهای نوین تزریقی باشد.
- پایش مداوم قند خون: بررسی مرتب قند خون به کمک دستگاههای خانگی یا سنسورهای قند خون (CGM) کمک میکند تا بیمار از نوسانات قند خود آگاه باشد.
عوارض احتمالی و راهکارهای پیشگیری
عدم کنترل مناسب قند خون در بلندمدت میتواند به عروق خونی و اعضای حیاتی بدن آسیب رسانده و مشکلات جدی ایجاد کند. مهمترین عوارض دیابت نوع دو عبارتند از:
- بیماریهای قلبی و عروقی: افزایش ریسک سکته قلبی، مغزی، فشار خون بالا و تصلب شرایین.
- آسیب عصبی (نوروپاتی): آسیب به اعصاب پاها و دستها که با گزگز، بیحسی یا درد همراه است و همچنین مشکلات گوارشی ایجاد میکند.
- بیماریهای کلیوی و چشمی: آسیب به عروق کلیه (نارسایی کلیه و نیاز به دیالیز) و آسیب به شبکیهی چشم (رینوپاتی و خطر نابینایی).
- مشکلات پوستی و التیام کند زخمها: مستعد شدن بدن در برابر عفونتهای باکتریایی و قارچی و دیر خوب شدن زخمها که در موارد شدید میتواند به قطع عضو منجر شود.
- سایر عوارض: افزایش احتمال افت شنوایی، آپنه خواب، و بالا رفتن ریسک ابتلا به زوال عقل و آلزایمر.
پیشگیری از دیابت نوع دو
خوشبختانه با اصلاح سبک زندگی میتوان تا حد زیادی از بروز دیابت نوع دو جلوگیری کرد یا روند پیشرفت پیشدیابت را متوقف ساخت. رژیم غذایی سالم، دوری از نشستنهای طولانیمدت، ورزش منظم و حفظ وزن در محدوده ایدهآل موثرترین گامهای پیشگیرانه هستند.
منابع:
